RAT 1992-1995. GODINE

User Rating:  / 4
PoorBest 
Rat 1992-1995. godine je najveće stradanje Gođenja poslije kuge koja je harala 1752. godine. U ovom ratu je uništeno sve što je stvarano stoljećima.

O tome šta su Gođenji imali pred početak rata govore statistički podaci iz februara mjeseca 1992. godine.

Famelije
(prezime)

Doma-ćinstva

Članovi

domać.

Kuće

Štale

Koli-

be

Kupa-tila

Gara-

že

Avdići

11

30

10

11

13

5

1

Curići

6

22

8

6

2

5

2

Džebe

11

32

10

10

10

8

1

Halimanovići

12

31

9

9

10

7

2

Hakići

4

14

3

3

3

3

3

Hodžići

4

8

3

3

3

-

-

Kamenice

9

25

10

7

5

4

-

Kulići

6

19

7

6

5

6

1

Lilići

53

181

42

55

50

26

8

Muratovići

15

41

19

10

7

6

3

Omarspahići

17

51

15

11

12

10

2

Podžići

4

14

4

3

3

1

-

Ridžali

1

9

1

1

-

-

1

Smajići

2

6

2

2

2

1

-

Šahići

3

7

2

1

1

1

1

Uvejzovići

5

20

4

4

4

4

2

Zarić (učitelj)

1

1

1(stan)

-

-

-

-

Zimić (učitelj)

1

4

1(stan)

-

1

1

1

Žigićii

13

39

8

7

7

7

2

U k u p n o

179

554

151

139

130

94

30

Sa VSS je bilo 2 a sa SSS bilo je 71 stanovnik.

Stanovnici sela su posjedovali:

· Goveda …………………………………… 282 komada

· Ovaca ………………………………………… 560 «

· Koza ………………………………………….. 20 «

· Kokoši ………………………………………… 895 «

· Kovačnica ……………………………………. 3 «

· Stolarija ………………………………………. 7 «

· Gatera ………………………………………… 1 «

· Kamiona ……………………………………… 3 «

· Traktora ………………………………………. 5 «

· Kosilica ……………………………………….. 6 «

· Putničkih automobila ………………………… 37 «

O ratu se zna sve, bezbroj je dokumenata koja o tome svjedoče. Dosta je živih svjedoka koji su to sve proživjeli. Ja nisam bio u Gođenjima tokom rata, ali sam bio u Bihaću i imao sam priliku da proživim sve ono što je pratilo i Gođenje, i Bihać, i sva mjesta u Bosni i Hercegovini. Svuda je bio isti scenario. Zbog toga ću se osvrnuti samo na najznačajnije događaje, toliko da ova knjiga ne bude uskraćena za taj period. Lično mislim da se rat u Gođenjima ne može opisati odvojeno od ostalih sela koja pripadaju kraju koji se često naziva Žepa. Očekujem da će neko, ko je iz ovog kraja i ko je bio učesnik u ovom ratu a kome su dostupne najvažnije informacije, napisati dobru i kvalitetnu knjigu.

Uzroci rata

Rat u Gođenjima je odraz događanja koja su pratila raspad SFR Jugo-slavije. Ovaj raspad je počeo raspadom Saveza komunista Jugoslavije. Nestanak SKJ sa političke scene pratilo je jačanje nacionalističkih partija pod izgovo-rom amjene jednopartijskog sistema višepartijskim.

Nacionalizam je osamdesetih godina prošlog vijeka uradio svoje, došlo je do homogenizacije po nacionalnoj osnovi. Kako jedan nacionalizam izaziva i pothranjuje drugi, nema pozitivnog i opravdanog nacionalizma. Ipak se mora uvijek voditi računa koliko je koji nacionalizam sposoban da drugim narodima nanese zlo, na kraju i svom narodu. Prema onome što se dešavalo osamdesetih godina u Jugoslaviji, očito je bilo da je najveća opasnost bio srpski nacionalizam. Prije svega, Srbi su bili najbrojniji u Jugoslaviji, a ubrzo se pokazalo da su izvršene temeljite pripreme za preuzimanje i prisvajanje JNA. Kada je JNA počela služiti srpskom nacionalizmu praktično je počeo rat na tlu Jugoslavije u cilju stvaranja Velike Srbije. JNA je odustala od rata u Sloveniji, jer u Sloveniji nije imala nikakve podrške. Rat se prenio u Hrvatsku 1991. godine, jer su u Hrvatskoj srpski nacionalisti imali veliku podršku Srba koji su naseljavali znatan dio Hrvatske. Uspješna odbrana velikog dijela Hrvatske od srpske okupacije uticala je na homogenizaciju Hrvata i rasplamsavanje hrvatskog nacionalizma. Pojava Hrvatske kao respektabilne vojne sile je bila dodatna opasnost za Bosnu i Hercegovinu.

1992. godine je rat prenešen u Bosnu i Hercegovinu. Ustvari izvršena je agresija sa ciljem da se Bosna i Hercegovina podijeli između nacionalista Srbije i Hrvatske, a u takvoj podjeli trebali su nestati i postati po broju i uticaju beznačajni, Bošnjaci koji su bili većinski narod u BiH. Sva silina, neviđena i nezapamćena okrutnost nacionalizma i rata zadesila je Bosnu i Hercegovinu. Svi dijelovi Bosne i Hercegovine prolazili su kroz nezapamćenu tragediju. Ipak se i ovdje mora istaći da je Istočna Bosna bila u najvećoj opasnosti. Istrebljenje Bošnjaka je vršeno na najorganizovaniji i najsvirepiji način. U ovom džehenemu našli su i Gođenji.

Političko-bezbjedonosno stanje u opštini

i selu pred početak rata

Raspad Jugoslavije je praćen sistematskim sijanjem straha i stvaranjem psihoze rata i nesigurnosti. Stanovnicima Gođenja su nametane obaveze koje se nisu mogli izvršavati. Na primjer, vršena je mobilizacija rezervnog sastava JNA. Mobilisani su slati na obuku u Banja Luku, a odatle na ratište u Hrvatsku. Kada su rezervisti počeli odbijati izvršavanje ove obaveze počele su prijetnje i ucjene. Od rezervista je oduzimana oprema kojom su bili zaduženi. Zabranjena je podjela oružja legalnim jedinicama policije.

U kasarnama oko Han-Pijeska okupljao se veliki broj rezervista iz drugih krajeva koji su izazivali i zastrašivali bošnjačko stanovništvo. Posebno su pripremani mitinzi sa četničkim obilježjima i prijetećim porukama. Iz Han-Pijeska su slate jedinice u Pančevo i druga mjesta za specijalnu obuku. Odlasci i povraci ovih jedinica su korišeni za nove prijetnje i zastrašivanja bošnjačkog stanov-ništva. Vršena je javna podjela oružja pripadnicima srpske nacionalnosti u selima opštine Han-Pijesak kao i u selima susjednih opština, Vlasenice, Višegrad i Rogatice.

U opštini Han-Pijesak su odvojena naselja sa bošnjačkim i srpskim sta-novništvom. U Han-Pijesku i obližnjim selima je bilo srpsko stanovništvo, a u rubnim područjima su bila sela sa bošnjačkim stanovništvom. Većinsko srpsko stanovništvo je imalo na raspolaganju svu infrastrukturu i privredne potencijale opštine. To je iskorišteno u procesu homogenizacije po nacionalnoj osnovi. Dok su stranke sa srpskim predznakom (SDS i Radikali) imale sve potrebne uslove za rad i djelovanje, dotle je SDA kao jedina stranka koja je okupljala bošnjačko stanovništvo, radila bez ikakvih uslova. SDA je počela djelovati u Gođenjima i okolnim selima preko Islamske zajednice iz Vlasenice.

Nosioci aktivnosti organizovanja SDA za ovo područje su hadžija Meh-med Mujkić, efendija Mehmed Hajrić i dipl. ecc. Nuhanović Ibro. Promocija stranke SDA je vršena preko povjerljivih aktivista koji su bili povezani rodbinskim vezama. Radilo se sa dosta straha i velikom dozom nepovjerenja.

U Godjenjima ove aktivnosti preuzimaju Nesib Kulić, šumarski teničar, Nail Lilić, industrijski radnik u pilani, Zejnil Curić, autoprevoznik, Ridžal Ramiz, industrijski radniuk u pilani. Predsjednik opštinskog odbora SDA Han-Pijesak je bio Himzo Mujkić, poljoprivredni tehničar zaposlen kao trgovac u Zemljoradnič-koj zadruzi u Han-Pijesku.

Zaposleni Bošnjaci u policiji i Teritorijalnoj odbrani iz Gođenja i susjednih sela su omogućili svojim profesionalnim odnosom nesmetan rad i djelovanje SDA stranke. To su Hasanović Avdija, Šahić Hurem, Hasanović Salih, Čarda-ković Ramiz-Ramo, Hasanović Behadil i Jusupović Meho.

Na višestranačkim izborima 1990. godine, Srbi su glasali za srpske nacionalne stranke dok su Bošnjaci glasali za SDA. SDA je u Skupštini opštine Han-Pijesak na izborima dobila 40% mjesta.

Poslije obavljenih izbora vlast u opštini Han-Pijesak nikada nije počela djelovati na demokratskim osnovama. Jedini princip koji se poštovao je «princip jačeg». Vlast se podijelila po nacionalnoj osnovi i tako je djelovala. U ovako stvorenom haotičnom stanju ljudi su se teško snalazili. Smirivanju stanovništva bitno su doprinijeli stariji stanovnici sa velikim životnim iskustvom, koji su svojim argumentima i ponašanjem bitno uticali na jedinstvo i doprinijeli dobroj organi-zaciji. U tome su prednjačili Avdić Ahmet, Smajić Hamdo i Lilić Zajko.

Tadašnja vlast je neprestalno vršila ucjene i ponižavanje bošnjačkog stanovništva. Kada je SDS zatražila «lojalnost» bošnjačkog stanovništva, manji dio stanovnika Gođenja je smatrao da to treba prihvatiti. To su već bili učinili stanovnici nekih sela. Dilema oko lojalnosti je otklonjena kada je izvršen masakr stanovnika Zaklopače (kod Vlasenice). Stanovnici ovog sela su iskazali svoju «lojalnost» prema SDS-vlasti i ostali su u svom selu. Potom je, bez razloga, izvršen napad i pobijeni stanovnici ovog sela. Poslije toga o «lojalnosti» niko vi-še nije govorio i svi stanovnici su bili jedinstveni i uključeni u organizaciju od-brane i spašavanja.

Na Referendumu, koji je održan 1. marta 1992. godine, Bošnjaci Gođe-nja i okolnih sela su glasali 100% za samostalnu državu Bosnu i Hercegovinu.

Formiranjem Srpskih autonomnih oblasti Gođenji i okolna sela su i for-malno odvojeni od zvanične državne zakonodavne i izvršne vlasti. Jedini izlaz je bio novo organizovanje na teritorijalnoj osnovi. Za područja Gođenja, Podžeplja i Plana formiran je Krizni štab. Prilikom formiranja Kriznog štaba vodilo se računa da bude sačinjen od istaknutijih aktivnista bez obzira na stranačku pripadnost.

Da bi pravno funkcionisao Krizni štab je pripremio formiranje Skupštine MZ-a koje pokriva krizni štab, tako je na ovom prostoru funkcionisala skupština MZ Podžeplje, Godjenji i Plane, sve do formiranja kriznog štaba regije Žepa. Skupštinu su činili delegati iz svih naselja izabrani na zborovima građana vode-ći, računa da se izaberu najsposobniji, bosanski opredjeljeni, bez obzira na poli-tičku pripadnost.

Ubrzo su stvoreni uslovi za formiranje regije Žepa na prostoru teritorije koju su kontrolisali MUP BiH i TO BiH, tako je i formiran krizni štab regije i štab TO regije.

Predsjednik kriznog štaba regije Žepa bio je Kulovac Benjamin iz Žepe, njegov zamjenik Mujkić Himzo „sa gornjeg kraja“, a članovi kriznog štaba „sa gornjeg kraja“ bili su: Šahić Hurem, Curić Zejnil, Jusupović Meho. Komandant Štaba oružanih snaga regije Žepa je bio Čardaković Ramiz-Ramo, „sa gornjeg kraja“ a njegov zamjenik Salem Ćesko iz Žepe. Članovi štaba OS „sa gornjeg kraja“ bili su: Hasanović Avdija, Šahić Hurem, Hasanović Salih i Curić Zejnil.

Odlukom Predsjedništva Bosne i Hercegovine od 4.oktobra 1992. godi-ne, formirana je opšitna Žepa. Na osnovu ove odluke formirana je Skupština opštine Žepa sa svojim izvršnim organima kao i krizni štab opštine. Predsjednik opštine i predsjednik kriznog štaba je bio efendija Hajrić Mehmed, postavljen naredbom Predsjedništva Bosne i Hercegovine. U skupštini su zastupljena sva naseljena mjesta sa područja regije Žepa, a broj delegata u skupštini odredjivao je broj stanovnika naseljenog mjesta. Izbor delegata u skupštinu je vršen na zborovima građana. Tako su Gođenje u skupštini opštine Žepa predstavljali Kulić Nesib, Muratović Dževad, Lilić Zajko i Džebo Mušan. U izvršnoj vlasti predstvnici „gornjeg kraja“ koji su ujedno bili i članovi kriznog štaba bili su: Torlak Hamdija predsjednik Izvršnog odbora skupštine, Šahić Hurem načelnik policije, Čardaković Bego načelnik Civilne zaštite, Jusupović Meho sekretar opštine, a Pirić Abdulah je bio sudija za prekršaje.

Padom Žepe i prelaskom na slobodnu teritoriju formiran je krizni štab opštine Žepa sa sjedištem u Zenici čiji član je bio Šahić Hurem iz Gođenja.

Additional information